Ayşen Gruda

Ayşen Gruda, 22 Ağustos 1944 tarihinde İstanbul’un Yeşilköy semtinde dünyaya geldi. Türk sineması ve tiyatrosunda güçlü sahne varlığıyla öne çıkan, kimi zaman sert çizgili kimi zaman da bambaşka bir mizah anlayışıyla izleyenleri güldüren Gruda; baskın duruşu, hızlı cevapları ve “domates güzeli” yakıştırmasıyla anılan karakterlere hayat vererek geniş bir hayran kitlesi edindi. Sanat çevrelerinde kırmızı oje vurgusuyla da hatırlanan Gruda, karakterlerinin enerjisini ekrana ve sahneye taşıyan özgün yorumuyla kısa sürede adından söz ettirdi. Sanatla iç içe bir ailede yetişti; ablası Ayten Erman ve abisi Ayben Erman da oyunculuk alanında yer aldı. Tiyatroya duyduğu tutku onu erken dönemden itibaren sahnelerin ritmine yaklaştırdı. Tevfik Bilge’nin turne tiyatrosunda profesyonel kariyerine ilk adımını attıktan sonra Ankara Meydan Sahnesi’nde tiyatro oyuncusu Yılmaz Gruda ile tanışarak evlendi. Bu birliktelikten Elvan Gruda adında bir kızı oldu. Ardından farklı topluluklarda sahne alarak komedi yönünü daha da güçlendirdi; Devekuşu Kabare ve Nisa Serezli–Tolga Aşkıner Tiyatrosu gibi önemli platformlarda yer alması, onun sahne temposunu ve oyunculuk ustalığını pekiştirdi. Televizyonda canlandırdığı “Domates Güzeli Nahide Şerbet” karakteri, Ayşen Gruda’nın adının ülke çapında duyulmasında belirleyici oldu; “domates güzeli” ifadesi de kariyeri boyunca kendisiyle birlikte anılır hale geldi. Onu Yeşilçam’ın zirvesine taşıyan dönüm noktasını ise 1970’li yılların ortalarında Ertem Eğilmez’in yönetiminde Arzu Film yapımı olarak şekillenen sinema çalışmaları oluşturdu. Bu yıllarda, Türk komedisinin unutulmaz örneklerinden sayılan yapımlarda sahne arkadaşı gibi uyum kurduğu kadrolarla birlikte yer aldı. “Tosun Paşa” filminde Tellioğulları’nın hırslı kızı Zekiye karakterini; “Süt Kardeşler”de dobra ve komik Emine’yi; “Şaban Oğlu Şaban”da yine Emine’yi; “Çöpçüler Kralı”nda ise Hacer’i canlandırarak hafızalara kazındı. Kemal Sunal, Şener Şen ve İlyas Salman gibi isimlerle kurduğu oyunculuk dengesi, bu filmlerin komedi etkisini artıran unsurlardan biri olarak görüldü. Ayrıca Adile Naşit ve Münir Özkul’lu “Neşeli Günler” filminde, eniştesiyle sürekli didişen ve akılda kalır sözleriyle dikkat çeken Nilgün karakteriyle, Ayşen Gruda’nın en ikonik rollerinden birini ortaya koydu; tencere olmadığını, kapısını herkesin açamayacağını vurgulayan mizahi çıkışları seyircinin diline yerleşti. Ayşen Gruda yalnızca komediyle sınırlı kalmadı; dramatik rollerdeki başarısını “Namuslu” ve “Fakir Milyoner” gibi filmlerde gösterdi. Keskin zekâsı, dobra tavrı ve korkusuz yaklaşımıyla kurduğu karakterlerin içine kendi yorumunu kattı; böylece aynı oyuncu hem güldüren hem de düşündüren bir çizgide izleyicinin karşısına çıktı. Yeşilçam dönemi geride kaldığında da sahneden ve ekrandan kopmadı; çok sayıda tiyatro oyunu, müzikal çalışmalar ve televizyon dizileri içinde üretkenliğini sürdürdü. Bu süreçte yer aldığı programlar ve verdiği röportajlarda toplumsal ve politik konulardaki cesur, açık sözlü duruşuyla da tanındı. Nitekim “Beş Kardeş” adlı dizide de izleyici karşısına çıkarak farklı projelerde varlığını sürdürdü. Pankreas kanseriyle mücadele eden usta sanatçı, 23 Ocak 2019 tarihinde İstanbul’da 74 yaşında hayata veda etti. Ayşen Gruda; kendine özgü oyunculuk tarzı, güçlü kadın karakterleri, iz bırakmayı başaran replikleri ve sanat dünyasındaki dik duruşuyla Türk sinema ve tiyatrosunun en özgün ve en cesur kadın isimlerinden biri olarak anılmaya devam edecek.